หอยมีกี่ชนิด? รู้จักหอยยอดนิยม ลักษณะเด่น เมนูน่ากิน และประโยชน์ที่ควรรู้

หอยคืออะไร ทำไมถึงเป็นวัตถุดิบยอดนิยมในอาหารไทย

ความหมายของหอยในกลุ่มสัตว์มอลลัสกา

สัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่มีเปลือกแข็งช่วยปกป้องลำตัว

หอยเป็นสัตว์ในกลุ่มมอลลัสกา (Mollusca) ซึ่งเป็นกลุ่มสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่มีความหลากหลายสูงมาก มีลำตัวนุ่มห่อหุ้มด้วยเปลือกแข็งที่ทำจากแคลเซียมคาร์บอเนต หอยมีทั้งชนิดที่อาศัยในทะเล น้ำจืด และบนบก ดูข้อมูลชีววิทยาของสัตว์กลุ่มมอลลัสกาเพิ่มเติมได้ที่ Wikipedia มอลลัสกา

หอยอาศัยอยู่ที่ไหนได้บ้าง

พบได้ทั้งในทะเล น้ำจืด พื้นโคลน ชายฝั่ง และบางชนิดอยู่บนบก

หอยทะเลพบได้ตั้งแต่บริเวณชายฝั่งน้ำตื้นไปจนถึงทะเลลึก หอยน้ำจืดพบในแม่น้ำ ลำคลอง และบึง หอยบกอย่างหอยทากอาศัยในสวนและป่า แต่หอยที่นิยมบริโภคส่วนใหญ่มาจากทะเลและบริเวณปากแม่น้ำชายฝั่ง

เหตุผลที่คนนิยมกินหอย

มีรสชาติเป็นเอกลักษณ์ ทำอาหารได้หลากหลาย และมีคุณค่าทางอาหาร

รสชาติหวานจากทะเลของหอยเป็นเอกลักษณ์ที่วัตถุดิบอื่นให้ไม่ได้ หอยยังมีโปรตีน แร่ธาตุ และวิตามินหลายชนิดในราคาที่เข้าถึงได้ง่ายกว่าอาหารทะเลชนิดอื่น ดูข้อมูลประเภทหอยและการนำไปปรุงอาหารเพิ่มเติมได้ที่ Wongnai 8 ชนิดหอยที่คนไทยนิยม

ประเภทของหอยที่ควรรู้ก่อนเลือกกิน

หอยเปลือกเดียว

หอยที่มีเปลือกห่อหุ้มเพียงชิ้นเดียว เช่น หอยหวาน

หอยเปลือกเดียวหรือกาสโตรพอด (Gastropoda) มีเปลือกบิดเป็นเกลียวหรือโค้งรูปทรงต่างๆ ตัวหอยยึดติดกับเปลือกและใช้ตีนกล้ามเนื้อในการเคลื่อนที่ หอยหวาน หอยโข่ง และหอยทากเป็นตัวอย่างในกลุ่มนี้

หอยเปลือกคู่

หอยที่มีฝาเปลือกสองข้าง เช่น หอยแครง หอยแมลงภู่ และหอยเชลล์

หอยเปลือกคู่หรือไบวาล์ฟ (Bivalvia) มีฝาเปลือกสองชิ้นที่เชื่อมกันด้วยเอ็นและกล้ามเนื้อ ปิดเปิดได้เพื่อป้องกันตัวและกรองอาหาร หอยในกลุ่มนี้เป็นกลุ่มที่บริโภคมากที่สุดในไทย

ความแตกต่างของหอยแต่ละประเภท

เปรียบเทียบลักษณะเปลือก การเคลื่อนที่ แหล่งอาศัย และวิธีนำไปปรุงอาหาร

หอยเปลือกเดียวมักมีเนื้อแน่นและเคี้ยวหนึบกว่า เหมาะกับการเผาและย่างให้เนื้อสุกช้าๆ หอยเปลือกคู่มีเนื้อนุ่มกว่า ปรุงได้เร็วกว่า และเหมาะกับวิธีปรุงที่หลากหลายตั้งแต่ลวก ผัด จนถึงอบ

ลักษณะทั่วไปของหอย

เปลือกของหอย

เปลือกมีแคลเซียมเป็นส่วนประกอบหลัก ช่วยป้องกันร่างกายจากภายนอก

เปลือกหอยสร้างจากแคลเซียมคาร์บอเนตที่หลั่งออกมาจากเนื้อเยื่อของตัวหอย เปลือกเติบโตและหนาขึ้นตามอายุ สีและลวดลายของเปลือกแตกต่างกันตามชนิดและสภาพแวดล้อมที่อาศัย

เนื้อและโครงสร้างร่างกายของหอย

มีเนื้อนุ่ม แผ่นเนื้อ Mantle และอวัยวะสำหรับหายใจ เคลื่อนที่ และรับสัมผัส

เนื้อหอยที่กินได้คือกล้ามเนื้อและอวัยวะภายในของตัวหอย แผ่นเนื้อ (Mantle) คือเนื้อเยื่อบางๆ ที่ห่อหุ้มร่างกายและทำหน้าที่สร้างเปลือก เนื้อส่วนนี้มีทั้งโปรตีนและรสชาติที่เป็นเอกลักษณ์

การเคลื่อนที่และการใช้ชีวิตของหอย

บางชนิดใช้ตีนกล้ามเนื้อเคลื่อนที่ บางชนิดยึดเกาะกับพื้นผิวหรือฝังตัวในทรายและโคลน

หอยแมลงภู่ยึดเกาะกับหินและวัตถุใต้น้ำด้วยเส้นใยที่เรียกว่าบิสซัส หอยหลอดฝังตัวในทรายชายหาด หอยหวานเคลื่อนที่โดยใช้ตีนกล้ามเนื้อ ความแตกต่างในพฤติกรรมนี้ส่งผลต่อเนื้อสัมผัสและรสชาติของหอยแต่ละชนิด

เรื่องน่ารู้เกี่ยวกับหอย

หอยเป็นสัตว์ที่มีมานานตั้งแต่อดีต

เป็นกลุ่มสัตว์ไม่มีกระดูกสันหลังที่มีความหลากหลายสูง

ฟอสซิลของหอยพบได้ย้อนหลังไปหลายร้อยล้านปี หอยเป็นหนึ่งในกลุ่มสัตว์ที่มีการเปลี่ยนแปลงและปรับตัวมาอย่างยาวนาน ทำให้มีความหลากหลายของชนิดสูงมาก ปัจจุบันมีหอยที่รู้จักแล้วมากกว่า 50,000 ชนิดทั่วโลก

หอยบางชนิดมีดวงตา

เช่น หอยเชลล์ที่มีดวงตาบริเวณขอบแผ่นเนื้อและสามารถรับรู้แสงได้

หอยเชลล์มีดวงตาเล็กๆ หลายสิบดวงเรียงอยู่บริเวณขอบแผ่นเนื้อ ดวงตาเหล่านี้รับรู้การเปลี่ยนแปลงของแสงและเงาได้ ช่วยให้หอยเชลล์ตรวจจับนักล่าและตอบสนองด้วยการปิดเปลือกอย่างรวดเร็ว

หอยแต่ละชนิดมีคุณค่าทางอาหารต่างกัน

บางชนิดเด่นเรื่องโปรตีน ธาตุเหล็ก แร่ธาตุ วิตามิน หรือกรดไขมันจำเป็น

หอยแครงเป็นแหล่งธาตุเหล็กที่ดีมาก หอยแมลงภู่มีโปรตีนสูงและกรดไขมันโอเมก้า 3 หอยนางรมมีสังกะสีในปริมาณสูงกว่าอาหารทะเลชนิดอื่นๆ ส่วนใหญ่

ชนิดของหอยยอดนิยมที่คนไทยนิยมกิน

หอยนางรม

หอยทะเลกาบสองฝา เนื้อนุ่ม นิยมกินสด ทำยำ หรือเสิร์ฟแบบทรงเครื่อง

หอยนางรมมีรสชาติเค็มหวานจากทะเลที่เป็นเอกลักษณ์ นิยมกินสดคู่กับน้ำจิ้มมะนาว ใส่ไข่ทอด ทำยำ หรือเสิร์ฟแบบครึ่งเปลือกพร้อมซอส เป็นหอยที่นิยมทั้งในอาหารไทยและอาหารตะวันตก

หอยแมลงภู่

เปลือกสีเขียวอมดำหรือเหลือง เนื้อสีส้ม นิยมอบใบโหระพา ทำหอยทอด หรือใส่ในเมนูทะเล

หอยแมลงภู่เป็นหอยที่พบมากที่สุดในตลาดไทย เนื้อสีส้มสดให้รสหวานจากทะเลและมีโปรตีนสูง เมนูยอดนิยมคือหอยแมลงภู่อบใบโหระพาที่กลิ่นหอมชวนน้ำลายสอ ดูข้อมูลโภชนาการของหอยแมลงภู่และข้อควรระวังในการบริโภคเพิ่มเติมได้ที่ Hello Khun Mor หอยแมลงภู่ประโยชน์และข้อควรระวัง

หอยแครง

เปลือกหนาแข็ง เนื้อสีน้ำตาลแดง นิยมลวก ยำ หรือกินคู่กับน้ำจิ้มซีฟู้ด

หอยแครงเป็นแหล่งธาตุเหล็กจากอาหารทะเลที่ดีที่สุดชนิดหนึ่ง เนื้อสีน้ำตาลแดงมาจากฮีโมโกลบินที่มีเหล็กเป็นส่วนประกอบ ทำให้หอยแครงเหมาะสำหรับผู้ที่ต้องการเสริมธาตุเหล็ก

หอยลาย

เปลือกยาวรีมีลายชัด นิยมทำผัดหอยลาย ผัดพริกเผา หรืออบเนยกระเทียม

หอยลายมีเนื้อที่ค่อนข้างแน่นและให้รสหวาน เหมาะกับการผัดรสจัดที่ต้องการให้เนื้อหอยเป็นดาวของเมนู ผัดหอยลายพริกเผาและผัดหอยลายซอสเฮดดิ้งเป็นสองเมนูที่นิยมในร้านซีฟู้ดไทย

หอยหวาน

หอยเปลือกเดียว เนื้อแน่นหวาน นิยมเผา ย่าง หรืออบสมุนไพร

หอยหวานเป็นหอยเปลือกเดียวที่มีเนื้อหนาแน่นและให้ความรู้สึกเคี้ยวหนึบที่ต่างจากหอยเปลือกคู่ นิยมเผาในเปลือกพร้อมเนยและกระเทียม หรืออบสมุนไพรในงานปาร์ตี้ซีฟู้ด

หอยหลอด

เปลือกยาวเรียวคล้ายหลอด นิยมทำผัดฉ่า ผัดพริกเผา หรือทอดกระเทียม

หอยหลอดฝังตัวในทรายชายหาดและต้องใช้ทักษะพิเศษในการจับ เนื้อหอยหลอดหนึบนุ่มและหอมรสทะเล เมนูยอดนิยมคือหอยหลอดผัดฉ่าที่กลิ่นหอมเครื่องแกงกับกลิ่นหอยผสมกันได้กลมกล่อม

หอยตลับ

เปลือกหนามันเงา นิยมผัดฉ่า อบใบโหระพา หรือใส่ในเมนูต้ม

หอยตลับมีเปลือกมันวาวและเนื้อนุ่มกว่าหอยลาย รสชาติหวานและน้ำในเปลือกมีรสทะเลที่เข้มข้น เหมาะกับการอบให้ฝาเปลือกเปิดเองด้วยความร้อนเพื่อรักษาน้ำหอยไว้

หอยเชลล์

เปลือกแผ่กว้างคล้ายพัด เนื้อส่วนเอ็นใหญ่ นิยมอบเนย ย่างชีส หรือทำเมนูทะเลพรีเมียม

หอยเชลล์ให้เนื้อส่วนเอ็น (Scallop Muscle) ที่นุ่มละมุนและหวานมาก เป็นวัตถุดิบพรีเมียมที่นิยมในร้านอาหารซีฟู้ดระดับสูง เมนูยอดนิยมคือหอยเชลล์อบเนยกระเทียมในเปลือกที่สวยงาม

แหล่งพบหอยยอดนิยมในประเทศไทย

หอยจากทะเลอ่าวไทย

พบได้ในหลายจังหวัดชายฝั่ง เช่น ชลบุรี สมุทรสงคราม เพชรบุรี สุราษฎร์ธานี และสงขลา

จังหวัดสมุทรสงครามขึ้นชื่อเรื่องหอยแครงและหอยลาย ชลบุรีมีฟาร์มหอยแมลงภู่ขนาดใหญ่ที่ผลิตหอยส่วนใหญ่ของไทย เพชรบุรีมีหอยหลอดชายหาดที่มีชื่อเสียง

หอยจากทะเลอันดามัน

พบในจังหวัดชายฝั่งทะเลอันดามัน เช่น ระนอง และพื้นที่ใกล้เคียง

น้ำทะเลอันดามันที่ใสสะอาดและอุดมสมบูรณ์ให้หอยคุณภาพดีที่มีรสชาติหวานและสะอาด หอยจากภูมิภาคนี้มักมีราคาสูงกว่าเพราะคุณภาพและความสะอาดของน้ำทะเล

หอยจากพื้นที่ชายฝั่ง โคลน และปากแม่น้ำ

เป็นแหล่งสำคัญของหอยแครง หอยหลอด หอยลาย และหอยตลับ

หอยหลายชนิดชอบอาศัยในพื้นโคลนและบริเวณปากแม่น้ำที่มีอาหารอุดมสมบูรณ์ พื้นที่เหล่านี้เป็นแหล่งเพาะพันธุ์และเลี้ยงหอยสำคัญของไทยที่ป้อนตลาดทั้งในและต่างประเทศ

เมนูยอดนิยมจากหอยแต่ละชนิด

เมนูลวกและยำ

เหมาะกับหอยแครง หอยนางรม และหอยทะเลสดที่ต้องการรสจัดจ้าน

หอยแครงลวกกินกับน้ำจิ้มซีฟู้ดรสเปรี้ยวเผ็ดเป็นเมนูคู่สถานบันเทิงและร้านอาหารทะเลไทยมานาน ยำหอยนางรมให้รสสดจากน้ำมะนาวและความมันของหอยในคำเดียว

เมนูอบและย่าง

เหมาะกับหอยแมลงภู่ หอยหวาน หอยเชลล์ และหอยตลับ

การอบในเปลือกช่วยรักษาน้ำหอยและกลิ่นทะเลไว้ได้ดีที่สุด หอยแมลงภู่อบใบโหระพา หอยเชลล์อบเนยกระเทียม และหอยหวานย่างเป็นเมนูที่ได้รสชาติดีที่สุดจากวิธีนี้

เมนูผัดรสจัด

เหมาะกับหอยลาย หอยหลอด และหอยตลับ เช่น ผัดฉ่าและผัดพริกเผา

เคล็ดลับของเมนูผัดหอยคือไฟแรงและผัดให้เร็ว เพราะหอยสุกเร็วมาก ผัดนานเกินไปเนื้อจะหดและเหนียว ใส่หอยลงกระทะร้อนก็ผัดรวดเดียวจนเปิดฝาก็พอ

เมนูทอดและอาหารจานเดียว

หอยแมลงภู่สามารถนำมาทำหอยทอดหรือใส่ในเมนูผัดต่างๆ ได้

หอยทอดหรือหอยจ้อที่ทำจากหอยแมลงภู่ผสมในแป้งไข่ทอดกรอบเป็นอาหารข้างทางยอดนิยม หอยแมลงภู่ยังนิยมใส่ในสปาเก็ตตี้ซีฟู้ด ต้มยำ และหม้อไฟ

ประโยชน์และคุณค่าทางอาหารของหอย

เป็นแหล่งโปรตีนจากทะเล

ช่วยเสริมสารอาหารให้ร่างกายและเหมาะกับการนำไปประกอบอาหารหลากหลายเมนู

หอยส่วนใหญ่มีโปรตีนประมาณ 12–20 กรัมต่อ 100 กรัมขึ้นอยู่กับชนิด เป็นโปรตีนคุณภาพดีที่มีกรดอะมิโนจำเป็นครบถ้วน และมีไขมันต่ำกว่าโปรตีนจากเนื้อสัตว์บกหลายชนิด ดูข้อมูลคุณค่าทางโภชนาการของหอยและประโยชน์ต่อสุขภาพเพิ่มเติมได้ที่ PPTV HD ประโยชน์ของหอยต่อสุขภาพ

มีแร่ธาตุที่สำคัญ

หอยบางชนิดมีธาตุเหล็ก สังกะสี แมกนีเซียม โพแทสเซียม และแร่ธาตุอื่นๆ

หอยแครงมีธาตุเหล็กสูงมากซึ่งช่วยในการสร้างเม็ดเลือดแดง หอยนางรมมีสังกะสีสูงที่สุดในบรรดาอาหารทั้งหมด ช่วยเสริมระบบภูมิคุ้มกันและการทำงานของเซลล์

มีวิตามินและกรดไขมันจำเป็น

หอยบางชนิดมีวิตามินหลายชนิด รวมถึงกรดไขมันไม่อิ่มตัวที่เป็นประโยชน์ต่อร่างกาย

หอยแมลงภู่มีโอเมก้า 3 (EPA และ DHA) ที่เป็นประโยชน์ต่อสุขภาพหัวใจและสมอง วิตามิน B12 ในหอยช่วยในการทำงานของระบบประสาทและการสร้างเม็ดเลือดแดง

วิธีเลือกซื้อหอยให้สดและปลอดภัย

สังเกตเปลือกหอย

ควรเลือกหอยที่เปลือกไม่แตก ไม่มีกลิ่นเหม็น และยังดูสดใหม่

หอยเปลือกคู่ที่ยังมีชีวิตจะปิดเปลือกแน่น ถ้าเปลือกเปิดค้างและไม่ปิดเมื่อแตะ แสดงว่าหอยตายแล้วไม่ควรนำมาปรุง หอยเปลือกที่แตกหรือร้าวมีความเสี่ยงที่สารปนเปื้อนจากภายนอกเข้าสู่เนื้อหอยได้

สังเกตกลิ่นและเนื้อหอย

หอยสดควรมีกลิ่นทะเลอ่อนๆ ไม่มีกลิ่นคาวแรงหรือกลิ่นเน่า

กลิ่นทะเลสะอาดๆ เป็นสัญญาณที่ดี กลิ่นเหม็นเปรี้ยวหรือกลิ่นเน่าบ่งบอกว่าหอยไม่สดหรือเสียแล้ว สำหรับหอยนางรมสดที่กินโดยไม่ผ่านความร้อน ความสดของวัตถุดิบยิ่งมีความสำคัญมากกว่า

เลือกซื้อจากแหล่งที่น่าเชื่อถือ

ควรซื้อจากตลาด ร้านอาหาร หรือผู้ขายที่รักษาความสะอาดและเก็บรักษาอย่างเหมาะสม

ร้านค้าที่วางหอยบนน้ำแข็งสะอาดหรือเก็บในที่เย็นมีความเสี่ยงต่ำกว่าร้านที่วางหอยในอุณหภูมิห้องนานๆ หอยควรถูกเก็บรักษาที่อุณหภูมิ 4–10°C เพื่อชะลอการเสื่อมคุณภาพ สำหรับ Mepanya แหล่งรวมความรู้รอบครัวและไลฟ์สไตล์ไทย การเลือกซื้อหอยจากแหล่งที่น่าเชื่อถือเป็นขั้นตอนแรกของการปรุงอาหารทะเลที่ดี

ข้อควรรู้ก่อนกินหอย

ควรทำความสะอาดก่อนปรุง

ล้างโคลน ทราย และสิ่งสกปรกออกให้หมดก่อนนำไปประกอบอาหาร

แช่หอยในน้ำเกลือเจือจางประมาณ 30 นาทีเพื่อให้หอยขับทรายและโคลนออกเอง แล้วล้างน้ำสะอาดอีกครั้ง สำหรับหอยที่มีเส้นใยยึดเกาะอย่างหอยแมลงภู่ให้ดึงเส้นใยออกก่อนปรุง

ควรปรุงให้เหมาะกับชนิดของหอย

หอยแต่ละชนิดมีเนื้อสัมผัสต่างกัน จึงควรเลือกวิธีปรุงให้เหมาะสม

หอยเนื้อนุ่มอย่างหอยนางรมและหอยแมลงภู่ปรุงด้วยความร้อนสั้นๆ หอยเนื้อแน่นอย่างหอยหวานและหอยเชลล์ทนความร้อนได้นานกว่าแต่ก็ควรระวังไม่ให้สุกเกินจนเนื้อหดและเหนียว

ระวังการกินหอยดิบหรือกึ่งสุกกึ่งดิบ

ควรเลือกวัตถุดิบสด สะอาด และมาจากแหล่งที่ปลอดภัยเสมอ

คำเตือน: การกินหอยดิบหรือกึ่งสุกมีความเสี่ยงจากแบคทีเรียอย่าง Vibrio และปรสิตที่อาจทำให้เกิดอาหารเป็นพิษได้ ควรกินหอยที่ผ่านความร้อนอย่างทั่วถึงหรือเลือกซื้อหอยนางรมจากแหล่งที่ผ่านการรับรองความปลอดภัยสำหรับบริโภคสดเท่านั้น